Als tienermoeder terug naar school

Via het “Her Choice”-programma werken we samen met Stichting Kinderpostzegels, ICDI, de UvA en met steun van de Nederlandse overheid aan het tegengaan van kindhuwelijken. Onze collega Suzanne Hoeksema reisde in januari af naar Oeganda om daar met verschillende meisjes over kindhuwelijken te praten – iets wat nog vaak voorkomt in het Oost Afrikaanse land. In epicentrum Iganga ontmoette ze Gladys. “Het is zo normaal dat ouders hun dochter jong laten trouwen, maar we zouden het niet normaal moeten vinden. Dat wil ik andere meisjes vertellen.”

Gladys wacht ons op in de deur van haar ouderlijk huis. Een jonge vrouw, al weet niemand precies hoe jong of oud ze is. Een jaar of twintig. We schudden Gladys’ vader en moeder de hand, een oude tandeloze buurvrouw schuift ook aan, en zo beginnen we een gesprek. Over kindhuwelijken. Want toen Gladys trouwde – en weer scheidde – was zij nog een kind. We zijn nieuwsgierig naar hoe haar ouders denken over dochters, en hoe Gladys terugkijkt op haar kortstondige huwelijk.

Volgens de etiquette spreken we eerst met haar vader Patrick (76 jaar oud, gewerkt als ‘fietskoerier’) en haar moeder Irene (50, huismoeder). Samen hebben ze twaalf kinderen. Waarom is Gladys zo jong getrouwd?, vraag ik. Vader Patrick legt uit hoe hij het ziet: “Ze liet zich verleiden door een jongen van school. Dat soort dingen gebeurt dus als je je dochter naar school stuurt. Waarom lig ik krom om haar schoolgeld te betalen, als ze vervolgens wegloopt met de eerste de beste sukkel? Dochters rennen ervandoor als je niet uitkijkt. Van mij mocht ze wegblijven.”

Moeder Irene kijkt bedenkelijk en verdedigt haar dochter: “Zo simpel is het niet. Hoe kun je van je dochter verwachten dat ze braaf naar school gaat met een lege maag? Wij hadden haar niets te bieden. Natuurlijk ging ze op zoek naar een jongen die haar kon helpen. Ze trok bij die jongen in, in de hoop daar meer eten zou krijgen. Maar zijn familie behandelde haar slecht.” Vader Patrick haalt zijn schouders op. Moeder Irene vertelt dat ze vroeger onder het koken en afwassen wel met haar dochter probeerde te praten over jongens, seks en zwanger worden, maar dat was nog niet zo makkelijk. “Je bent zo ouderwets, mama, je hebt geen idee hoe dat nu gaat!”, zei ze dan tegen haar moeder. Iedereen lacht.

 

Als haar ouders even later vertrekken om de fotograaf het huis en het erf te laten zien, buigt Gladys voorover en zegt zachtjes: “Het is niet zoals mijn vader vertelt. Ik werd verliefd op een jongen uit mijn klas, dat is waar. Toen mijn vader erachter kwam, werd hij woedend. Hij liet de jongen arresteren. Mijn hart brak. Ik was boos en vertrok.” Maar het leven bij de familie van haar vriendje was nog zwaarder. Ze stopte met school, trok in bij haar broer in de stad, en ging aan de slag als huishoudster bij een rijkere familie. Het geld dat ze verdiende, stuurde ze naar huis. Op een dag knapte iets in haar. Ik verdoe hier mijn tijd, dacht ze. Ik ben echt tot meer in staat dan dit!

Schoorvoetend keerde ze terug naar het dorp van haar ouders. Laat me bij jullie wonen en weer terug naar school gaan, smeekte ze. “Nu ben je te oud voor te school, het is beter dat je trouwt”, bromde haar vader. De volgende dag liet haar vader een kennis van de familie komen; hij bracht eten mee en mooie cadeaus. Hij nam Gladys mee naar de kerk, waar ze trouwden. Ze had hem nooit eerder gezien.

“Ik heb echt geprobeerd met die man te leven, maar het lukte niet. Er was zelfs geen zeep op me mee te wassen! Na een maand of drie liep ik terug naar mijn ouders en zei: sorry, ik kan zijn vrouw niet zijn.” Moeder Irene overtuigde vader Patrick. Als ze voor haar eigen eten zorgde, was ze welkom. “En toen ontdekte ik dat ik zwanger was.”

Maar Gladys was vastberaden naar de middelbare school te gaan, zwanger of niet zwanger. Ze had haar zinnen gezet op de St. Matthiasschool op loopafstand van huis, en had het schoolhoofd om hulp gevraagd. Hij was onder de indruk. Niet eerder in zijn carrière als schoolhoofd had hij meegemaakt dat een zwanger meisje bij hem aanklopte met de vraag haar te helpen met het afmaken van haar school. Gladys had zelf een beetje geld gespaard, maar het was niet voldoende om de school te betalen. Het schoolhoofd beloofde haar te helpen.

“De bevalling was verschrikkelijk” glimlacht Gladys. “Het duurde een hele dag, en een hele nacht.” Toen haar zoontje Samuel een half jaar oud was, ging ze terug naar school. Een paar maanden geleden kwamen een vrijwilligers van The Hunger Project in de klas vertellen over het onderwerp kindhuwelijken. Ze zaten met alleen de meisjes bij elkaar. Tijdens dat groepsgesprek realiseerde Gladys zich dat het eigenlijk heel bijzonder was wat ze had gedaan: trouwen, scheiden, bevallen van een baby, en weer terug naar school. De vrijwilligers vonden dat ook bijzonder, en vroegen of ze een keer met haar ouders mochten praten. Dat mocht.

In het dorp van Gladys zijn gearrangeerde huwelijken voor jonge dochters nog steeds heel gewoon. De pastoor heeft zich wel uitgesproken tegen kindhuwelijken, dat is alvast een goed begin. “Ouders onderling zouden meer moeten praten over deze dingen”, zegt moeder Irene. “We durven elkaar niet aan te spreken, omdat we bang zijn dat ze iets van ons denken. Het is ongemakkelijk. Misschien kunnen de vrijwilligers van The Hunger Project meer bijeenkomsten organiseren met alle ouders over dit onderwerp.”

Dankzij de aandacht van de vrijwilligers is Gladys nu een inspirerend voorbeeld voor andere meisjes uit het dorp. “Het is zo normaal dat ouders hun dochter jong laten trouwen, maar we zouden het niet normaal moeten vinden. Dat wil ik andere meisjes vertellen. Het is hartstikke moeilijk om te bevallen van een baby, en daarna weer naar school te gaan. Ik moet ver lopen, en ik weet helemaal niet of het me wat oplevert. Maar het is niet onmogelijk. Dat wil ik laten zien”.

Lees meer over Her Choice

Lees meer over kindhuwelijken

Foto’s: Rebke Klokke