Aan de slag met Moringa in Ethiopië

“Moringa is de ideale plant voor mensen die geen geld hebben om groente of fruit te kopen. Moringa heeft een zeer hoge voedingswaarde en bevat veel eiwitten en essentiële vitamines en mineralen. Zelf groeide ik op in een gezin waar we tekort hadden aan groente en fruit, net zoals vrijwel al mijn dorpsgenoten. Het geeft me daarom erg veel voldoening dat ik nu kan meewerken aan de introductie van Moringa bij mensen die het heel goed kunnen gebruiken.” Aan het woord is Asaminew Abiju, coördinator van het Moringaprogramma van The Hunger Project Ethiopië.

Moringa is een snel groeiende boom, die het erg goed doet in de droge laaglanden van Ethiopië. De boom heeft weinig water nodig. Bij droogte verliest de boom zijn bladeren, maar gaat niet dood. Asaminew: ”In de laaglanden van Ethiopië komt Moringa traditioneel al voor, en wordt het volop gebruikt in de dagelijkse voeding. Met hulp van Moringa-expert dr. Dechassa breiden wij de toepassing van Moringa uit naar hoger gelegen gebieden, waar The Hunger Project actief is.” Dr. Dechassa: ”Door selectie van de juiste zaden kunnen we de boom geschikt maken voor aanplant in hoger gelegen gebieden, tot zo’n 2200 meter hoogte. Hoger zal niet gaan.”

Goede aanvulling

The Hunger Project is in Ethiopië actief in vijf epicentra. In al deze epicentra heeft The Hunger Project Moringa aangeplant. Zo ook bij epicentrum Mesqan, vlakbij de stad Butajira. Daar zijn vorig jaar een honderdtal bomen geplant op de gezamenlijke plantage. Na zes tot acht maanden konden de eerste blaadjes geoogst worden. Door de bladeren te drogen en te vermalen tot poeder kunnen de Moringabomen inkomsten opleveren voor de bewoners van Mesqan: Moringapoeder levert in de grotere steden veel op. Maar vooral kan Moringa een goede aanvulling zijn op de voeding die gewoonlijk gegeten wordt.

“Via Moringastekjes kunnen mensen binnen een paar maanden eenvoudig hun maaltijd verrijken met Moringabladeren uit eigen tuin!”

Asaminew: “Mesqan bevindt zich in de laatste fase van de epicentrumstrategie, dat houdt in dat we afbouwen en de bevolking voorbereiden op ons vertrek. Sinds de start is de situatie verbeterd. Door het verstrekken van microkredieten en allerlei activiteiten waarmee inkomsten worden gegenereerd. Ook verbouwen meer mensen groenten. Toch heeft een heel groot deel van de bevolking nog steeds geen dagelijkse toegang tot gezonde voeding zoals groente en fruit. Mensen eten vooral brood, injera en andere graanproducten. Die zijn hier gemakkelijk verkrijgbaar en betaalbaar.Via Moringastekjes kunnen mensen binnen een paar maanden eenvoudig hun maaltijd verrijken met Moringabladeren uit eigen tuin!”

Moringa animators

Moringaplantage Mesqan, Ethiopie - Johannes OdéOm Moringa meer bekendheid te geven in de vier dorpen van het epicentrum Mesqan, selecteerde The Hunger Project een dertigtal Moringa animators. Zij delen de kennis over Moringa met hun dorpsgenoten. In 2015 zijn de getraind over Moringa. Asaminew en dr. Dechassa vertelden over de voedingswaarde van Moringa en de verzorging van een Moringastekje. De gezondheidswerker van de kliniek van de lokale overheid liet tijdens een kookworkshop zien hoe lekker gekookt kan worden met Moringabladeren. En tien Moringa animators kregen een Moringastekje. Over een paar maanden kunnen zij gaan oogsten.

“Ik vertel mijn dorpsgenoten over de voedingswaarde van Moringa en het belang daarvan voor zwangere vrouwen, baby’s en jonge kinderen.”

Genet (40 jaar) is Moringa animator voor haar dorp Mekecho. “Ik ben al langer actief en heb meerdere trainingen gevolgd. Zo ben ik voorzitter van het microkredietprogramma en doe ik de boekhouding van het epicentrum. The Hunger Project vroeg mij of ik ook Moringa animator wilde zijn, en dat wilde ik graag! Ik heb geleerd dat Moringa rijk is aan voedingsstoffen die in fruit en groente zitten, dus is het een goede aanvulling als we daar een tekort aan hebben. In juni, als het regenseizoen begint, worden Moringaplanten uitgedeeld. Ik hoop er dan ook een paar te krijgen. Nu kook ik thuis nog niet met Moringa. Wel zet ik af en toe thee van de blaadjes van de bomen van de plantage. Mijn kinderen en ik moesten wel wennen aan de smaak, maar nu vinden we het lekker. Ik vertel mijn dorpsgenoten over de voedingswaarde van Moringa en het belang daarvan voor zwangere vrouwen, baby’s en jonge kinderen. Dit doe ik als we met veel mensen bij elkaar zijn, bijvoorbeeld bij een koffieritueel bij een geboorte. Ook vertel ik mijn collega’s op de markt over Moringa als ik daar met mijn handeltje in peper sta.”

Een van de mensen die via Genet over Moringa hoorde is Alemensh, Zij is 35 jaar oud en heeft 5 kinderen. De jongste is 4 maanden oud. Alemensh volgt sinds haar zwangerschap de bijeenkomsten rond het 1000-dagen programma van The Hunger Project. Ze kreeg daar advies over gezonde voeding in de eerste 1000 dagen van het leven van haar kinderen, gerekend van de eerste dag van de zwangerschap tot de tweede verjaardag. En ze hoorde over Moringa. “Tijdens mijn zwangerschap dronk ik Moringathee. En na de bevalling gebruikte ik het om er weer bovenop te komen. De thee maak ik met Moringapoeder dat ik kocht in Addis Ababa, want in deze streek is het nu nog niet goed verkrijgbaar.”

Ze geeft haar baby exclusief borstvoeding tot ze 6 maanden oud is. “Daarna blijf ik de borst geven en maak ik aanvullende maaltijden maken voor mijn dochter. Zoals een soort pap van melk, eieren, een beetje groente en gehakte bananenboom stronk (false banana). Als het kan krijgt ze fruit en avocado. Ook zou ik graag Moringa geven, dus het is wachten op de Moringastekjes die we in juni kunnen planten. Als die eenmaal bladeren dragen, ga ik Moringa zeker regelmatig gebruiken in het eten.”

Kookdemonstratie

The Hunger Project organiseert geregeld kookdemonstraties met Moringa. Vrouwen uit de buurt worden uitgenodigd om te komen kijken naar de bereiding van Moringa. Gezondheidswerker Amina Djamar verzorgt de kookworkshop. Zij werkt bij het gezondheidscentrum van de overheid. “Voordat The Hunger Project mij vroeg om mee te doen met het programma kende ik Moringa wel, maar ik wist nog niet hoe waardevol het is. Sinds ik een training bij The Hunger Project volgde geef ik zelf kookdemonstraties.

Als gezondheidswerker heb ik dagelijks contact met jonge moeders, zwangere vrouwen en kinderen. Wij monitoren hun gezondheid via een huis-aan-huis-programma waarbij we huisbezoeken afleggen om de gezondheid van kinderen en hun moeders te controleren en waar nodig zorg te verstrekken. In Ethiopië mag alleen de overheid gezondheidszorg geven, ngo’s zoals The Hunger Project mogen dat niet. Wel mogen de animators hun dorpsgenoten advies geven over gezonde voeding, daar train ik ze dan ook in. Via de kookdemonstratie hoop ik mijn opgedane kennis over Moringa breder te verspreiden. En zodra Moringa beter beschikbaar is, ga ik jonge moeders zeker adviseren om het te gebruiken!”

Kookdemonstratie Moringa in Mesqan, Ethiopie - Johannes Odé

“De belangrijkste les is dat we hier geen dierenvoedsel eten, zoals vaak gedacht wordt. De blaadjes en takken zijn echt niet alleen geschikt als veevoeder, maar vooral ook zeer voedzaam voor mensen.”

Op reis naar Konso

In de hooglanden rond Butajira komt Moringa niet van nature voor. In de laaglanden in de omgeving van het veel zuidelijker gelegen Konso is dit een heel ander verhaal. De boom is daar lang bekend en wordt al zeker 500 jaar gebruikt in de dagelijkse voeding. Zodra een huis wordt gebouwd, worden Moringabomen geplant als onderdeel van de erfafscheiding. Boer Korra Garra uit het dorp Dokatu heeft 62 Moringabomen op zijn veld en bomen om zijn huis. “De boom op het erf van mijn ouders is de oudste Moringaboom die ik ken. Hij is zeker 300 jaar oud! Het is een zeer sterke boom, en de zaden gebruik ik dan ook om nieuwe zaailingen te telen. Ik ontvang geregeld studenten en andere geïnteresseerden en vertel hen over het verbouwen van Moringa. De belangrijkste les is dat we hier geen dierenvoedsel eten, zoals vaak gedacht wordt. De blaadjes en takken zijn echt niet alleen geschikt als veevoeder, maar vooral ook zeer voedzaam voor mensen. Daarnaast geef ik advies over het vermarkten van Moringa. Het is nu nog niet mogelijk om de bladeren vers te verkopen door het hele land, want daar is goed gekoeld transport voor nodig. Maar gedroogde Moringabladeren en Moringapoeder kunnen wel landelijk én internationaal verkocht worden. Sommige coöperaties werken ermee en verkopen het, maar dit systeem kan zeker verbeterd worden. Zodat Moringa in heel Ethiopië beschikbaar komt, ook in streken waar het niet groeit.”

Asaminew: “De kennis en ervaring van boeren zoals Korra kunnen ons goed helpen als we straks Moringapoeder van de epicentrumplantages willen verkopen. De voorzitter van Mesqan epicentrum en twee medewerkers van de lokale overheid zijn op studiereis gegaan naar Konso. Daar konden zij in praktijk zien hoe Moringa bij vrijwel elk huis groeit en hoe het dagelijks wordt gegeten. Ook zagen zij de mogelijkheden om als coöperatie Moringabladeren te verwerken tot poeder en op de markt te brengen. Wij spraken daar onder andere met Korra en het hoofd van een vrouwen coöperatie die Moringapoeder op de markt brengt. Dit was voor zowel ons als de andere deelnemers een erg inspirerende reis.”

Alemitu Abebe, Mama Moringa, Ethiopie - Johannes Odé

Moringa plannen

In 2015 verspreidde The Hunger Project 15.000 Moringazaailingen over de epicentra, waarvan 3.500 in epicentrum Mesqan. Het zaad voor deze zaailingen komt uit Konso, de zaailingen zelf zijn gekweekt in laagland. In 2016 worden voor het eerst zaailingen gekweekt in hoogland, in de kwekerij van de lokale overheid. De samenwerking met de lokale overheid is nauw, want ook de selectie van de mensen die een Moringastekje krijgen gebeurt in overleg met development agents van de lokale overheid. Belangrijke criteria bij de selectie zijn of mensen land hebben om de boom te planten, of zij toegang hebben tot water als regen uitblijft en uiteraard of mensen bereid zijn om Moringa te gebruiken. In juni worden 15.000 stekjes verspreid in de dorpen van Mesqan, zodat de dorpsbewoners ze vlak voor het regenseizoen kunnen planten.

The Hunger Project gaat in 2016 door met bewustwording activiteiten: het werven van Moringa animators, Moringa kookdemonstraties en zoveel mogelijk lokale overheden, gezondheidscentra en scholen betrekken. Zo werkt The Hunger Project op lokaal niveau aan de bekendheid van Moringa. Via een landelijke campagne worden zoveel mogelijk journalisten betrokken. En ook een receptenboekje en een Moringa tentoonstelling staan op de planning.

Directeur van The Hunger Project Ethiopië, Neguest Mekonnen, ziet nog veel meer mogelijkheden. ”The Hunger Project werkt in een straal van 200 kilometer rond de hoofdstad Addis Ababa. Ten zuidoosten van de stad dreigt nu een hongersnood in het droge laagland. Er is veel te weinig regen gevallen in de laatste regentijd en de oogsten zijn mislukt. Moringabomen groeien juist erg goed in deze droge streken. Door nieuwe epicentra in deze regio en het gebruik van de Moringaboom te stimuleren, kunnen mensen in de toekomst terugvallen op de Moringablaadjes als oogsten mislukken. Die zijn altijd beschikbaar en geven voldoende voedingswaarde om zware tijden door te komen. We zijn met groot enthousiasme de uitdaging aangegaan, er valt nog veel winst te behalen in Ethiopië! “

Tekst: Mariken Stolk
Foto’s: Johannes Odé

 

Met een extra bijdrage van de Nationale Postcode Loterij kan The Hunger Project het Moringa-programma uit naar Ethiopië, Malawi en Oeganda.