De epicentrumstrategie in Afrika

In acht Afrikaanse landen werkt The Hunger Project met een lokale staf en boerengemeenschappen aan het beëindigen van honger via de epicentrumstrategie. Het woord ‘epicentrum’ heeft voor The Hunger Project niks met aardbevingen te maken. Concreet bestaat een epicentrum uit 10 tot 15 dorpen, waarin gemiddeld ongeveer 13.000 mensen op loopafstand van elkaar wonen. Fysiek gezien is een epicentrum een door de gemeenschap zelf gebouwd dienstencentrum in het midden van de regio.

Maar een epicentrum is meer. In een epicentrum zijn verschillende diensten te vinden: een kleuterschool, een medische post, een door vrouwen gerunde bank waar microkredieten worden verstrekt, een trainingsruimte en een voedselbank. Rond het gebouw liggen gezamenlijke akkers. Alle diensten worden door de gemeenschap zelf, mannen én vrouwen, georganiseerd en bestuurd. Zo werken deze mensen samen om hun levensomstandigheden te verbeteren.

Symbolisch vormt het epicentrum ook een bewijs van de inspanningen van de gemeenschap, en vormt het gebouw het hart van waaruit aan veranderingen wordt gewerkt.

Zelfdredzaamheid

Het ultieme doel van de epicentrumstrategie is dat de boerengemeenschappen na zo’n acht jaar training en begeleiding door The Hunger Project, zo goed met elkaar en met hun lokale overheid samenwerken, dat ze voortaan zelf verder kunnen. Zonder honger en zonder armoede, maar vooral in staat om nieuwe uitdagingen effectief samen aan te pakken: zelfredzaam. Zonder externe steun blijven zij hun rol als motor van lokale ontwikkeling spelen – The Hunger Project investeert dan niet langer in het gebied.

The Hunger Project werkt in 118 gebieden (“epicentra”) op het platteland van acht Afrikaanse landen. Die 118 epicentra omvatten bijna 2.000 dorpen, waar bijna 1,7 miljoen mensen wonen. Met ruim 44.000 getrainde en actieve vrijwilligers, en met bijna 800 slimme partnerschappen met bijvoorbeeld de lokale overheid en andere organisaties, werken zij in vier fases aan hun ultieme doel: zelfredzaamheid.

Geïntegreerde aanpak

Omdat bij honger en armoede heel veel verschillende factoren een rol spelen, pakt The Hunger Project die factoren in de epicentrumstrategie allemaal aan. Méér opbrengst uit de landbouw – en die bewerken, veilig bewaren en voor een goede prijs verkopen; gezondheidszorg van voorlichting tot behandeling; onderwijs voor kleuters én voor volwassenen; veilig sparen en voordelig lenen; voorlichting over gezonde voeding; en veel aandacht voor het versterken van de voorlopers – lokale leiders, en mensen met de ambitie om een lokale leider te worden. Met veel extra aandacht voor vrouwelijke leiders.

Lokale vrijwilligers

De coaching en begeleiding wordt verzorgd door de lokale trainers en experts van The Hunger Project. Maar alle programma’s worden georganiseerd, geleid en uitgevoerd door de mensen zelf. Door lokale vrijwilligers -“animators” genoemd. Omdat zij geloven dat het anders kan in hun dorp, en daar voor in actie willen komen. Want juist daarin schuilt de kracht van blijvende ontwikkeling.

Vier fases

Klik op de afbeelding voor een grotere versie

Klik op de afbeelding voor een grotere versie

De epicentrumstrategie verloopt in vier fases:

1. In actie komen
Epicentra worden gebouwd door de lokale bevolking. Maar vóór de eerste steen gemetseld wordt, is de gemeenschap al geactiveerd om zelf een einde aan honger en armoede te maken. The Hunger Project organiseert Vision, Commitment and Action (VCA) workshops waarmee mensen hun dromen en visie op een betere toekomst vorm geven. De eerste stap is het doorbreken van gelatenheid en slachtofferdenken. De dorpsbewoners delen hun dromen over de toekomst en maken zelf concrete en haalbare plannen om hun dromen te verwezenlijken. Tot nu toe volgden al meer dan 1,2 miljoen mensen een VCA workshop.

Tijdens elke VCA-workshop staan er mensen op die leiderschapskwaliteiten tonen. Vaak zijn het slimme jonge vrouwen die enthousiast zijn over de nieuwe mogelijkheden die ze zien. Deze mensen worden getraind om zelf weer trainingen te kunnen geven waarin zij anderen inspireren tot actie. Deze zogenaamde ‘animators’ mobiliseren mensen in zijn of haar eigen gemeenschap om de afgesproken acties ook daadwerkelijk uit te voeren.

Bij de inspanning van de bevolking om de leefsituatie te verbeteren is gelijkheid tussen mannen en vrouwen essentieel. De bevolking wordt gestimuleerd om leiderschap te nemen en de plannen uit te voeren en krijgen daarin van The Hunger Project ondersteuning in de vorm van microkredieten, alfabetiseringslessen en trainingen gericht op landbouwtechnieken en ondernemerschap.

2. Bouw epicentrum
Zijn de prioriteiten gesteld en de acties bepaald? Dan komt het aan op de uitvoering. Hiervoor worden diverse commissies gekozen, die voor 50% uit vrouwen en 50% uit mannen bestaan. Ook de animators nemen hieraan deel. Samen nemen zij alle beslissingen over hun eerste project: het bouwen van hún epicentrum. Tijdens de bouw worden honderden mensen gemobiliseerd, die samen zorgen voor het tot stand komen van voorzieningen die nodig zijn voor hun dorp. Vanuit het epicentrum worden workshops gegeven op het gebied van voedselproductie, gezondheid en gender, de bank wordt officieel opgericht en het sparen en lenen gaat van start.

3. Uitbouw diensten epicentrum
Lokale trainers worden opgeleid op gebied van gezondheid, landbouw, gender, water en sanitatie en alfabetisering. Zij geven hun kennis weer door aan de bevolking. In het microfinancieringsprogramma worden mensen getraind en wordt geld gespaard en uitgeleend. De gezondheidspost wordt bemenst door overheidspersoneel. De kleuterschool is gestart en geeft maaltijden aan de kinderen. Alle programma’s staan onder leiding van lokale comités die worden versterkt en begeleid. The Hunger Project ondersteunt de gemeenschap om zelfstandig projectvoorstellen in te dienen bij de overheid of andere organisaties.

4. De weg naar zelfredzaamheid
In de laatste fase naar zelfredzaamheid bouwt The Hunger Project de ondersteuning aan het epicentrum af. Het epicentrum kan zelf inkomsten genereren voor de activiteiten, bijvoorbeeld door de verhuur van gemeenschapsruimten, verbouw van gewassen op gezamenlijke akkers, verwerken en vermarkten van landbouwproducten. Het microfinancieringsprogramma wordt overgedragen aan de lokale coöperatieve microkredietbank met lokaal vrouwelijk leiderschap. De gemeenschap is meer en meer in staat om diensten te vragen en krijgen van de lokale overheid of andere ontwikkelingsorganisaties. The Hunger Project begeleidt de epicentrumorganisatie naar volledige zelfredzaamheid.

In 2015 stonden de drie eerste epicentra op eigen benen en in 2016 bereikten twaalf epicentra hun status van zelfredzaamheid. Ook de andere epicentra maken goede voortgang in die richting. We verwachten dat er in dit jaar nog eens twaalf epicentra zelfredzaam kunnen worden. Ook de jaren daarna denken we dat jaarlijks tussen de 10 en 20 epicentra dit einddoel gaan vieren. Lees meer over zelfredzaamheid.

Foto: Johannes Odé

Foto: Johannes Odé