animator Ndeye Kane - Senegal - Ndereppe - Johannes Odé - 300x300

Bijzondere aanpak malaria in Malawi

Malaria komt van mala aria, Italiaans voor ‘slechte lucht’. Vroeger dacht men dat de ziekte werd veroorzaakt door de slechte lucht in moerassen en werd daarom ook wel moeraskoorts genoemd. Tegenwoordig weten we beter: malaria wordt veroorzaakt door de beet van een mug die besmet is met de Plasmodium parasiet. De ziekte maakt vooral op het platteland veel slachtoffers, want “irrigatie levert een kraamkamer van muggen op.” Na aids is het de meest dodelijke ziekte in Afrika. Maar malaria is goed te behandelen én te voorkomen.

In het Majete Wildlife Reserve in Zuid-Malawi loopt een uniek project om malaria met 80% terug te dringen. Het gebied is erg afgelegen, moeilijk bereikbaar en het grootste deel van de 130.000 bewoners leeft onder de armoedegrens. Via epicentra rond dit gebied werkt The Hunger Project samen met Stichting Dioraphte (voorheen Continuendo MusarteE) om chronische honger te beëindigen en de gemeenschappen zelfvoorzienend te maken.

Michèle van Vugt, internist-infectioloog bij het AMC, en entomoloog Willem Takken van Wageningen UR, zijn als onderzoekers betrokken bij het malariaproject. Met een internationaal team van specialisten en lokale overheden wordt vijf jaar samengewerkt om het ambitieuze doel te bereiken. Via The Hunger Project Malawi wordt de bevolking er actief bij betrokken, want zelf doen is de sleutel voor succes.

“De gevolgen van malaria zijn goed te voorkomen, als je er op tijd bij bent. De behandeling is heel effectief, in drie dagen is het over.”

Resultaten 2016

Het afgelopen jaar vonden in de zestig deelnemende dorpen rondom Majete, Malawi, maar liefst 1.047 bijeenkomsten over malaria plaats. Het Nationale Malaria Programma van het Ministerie van Gezondheid in Malawi gaf steun door het uitdelen van genoeg klamboes. Het percentage mensen dat ‘s nachts onder een klamboe slaapt, steeg daardoor van 22 naar 99%. Een team van vijftien trainers werd opgeleid om malariabroedplaatsen met chemicaliën malariavrij te maken. Zij trainden vervolgens 170 animators om dit werk lokaal uit te blijven voeren.

Malaria burden

Malaria heeft een enorme impact op de bevolking van Majete, één van de allerarmste gebieden van Malawi. Michèle van Vugt: “Er is echt sprake van een malaria burden: 80% van de bevolking heeft weleens koorts en wordt positief getest. De symptomen variëren van griepverschijnselen tot coma en de dood. Als kinderen ziek zijn, missen ze schooldagen. Zwangere vrouwen verliezen kinderen en volwassenen verliezen werkdagen. En ze hebben geen ziektekostenverzekering, dus dat moet contant betaald worden. Als ze al geld hebben, wordt dat besteed aan medicijnen in plaats van het gezin. Deze gevolgen zijn goed te voorkomen, als je er op tijd bij bent. De behandeling is heel effectief, in drie dagen is het over.”

“Gebrek aan kennis en middelen blijken ernstige obstakels voor een effectieve aanpak van malaria.”

Dat klinkt simpeler dan het is. Gebrek aan kennis en middelen blijken ernstige obstakels voor een effectieve aanpak van malaria. Willem Takken: “De overheid heeft zelf weinig geld om in gezondheidszorg te stoppen, je moet ze dus een duwtje geven. In mijn vak zoek ik altijd naar methodes die wél werken. Het hangt af van de lokale omstandigheden, dat is steeds weer anders. Het landbouwsysteem is voor een groot deel bepalend: irrigatie levert een kraamkamer van muggen op. Ze weten wel dat je malaria van muggen krijgt, maar hebben weinig idee waar de muggen vandaan komen en dat ze alleen ’s nachts actief zijn. Als je koorts hebt, heb je waarschijnlijk malaria en ga je naar de kliniek voor medicijnen. Zijn er geen medicijnen, dan gaan ze weer naar huis, met alle gevolgen van dien. Voorlichting is dus belangrijk.”

“Wij reiken de middelen aan, maar de mensen moeten zélf de beslissingen nemen.”

Multidisciplinaire aanpak

Het blijft niet bij voorlichting alleen. Het project is multidisciplinair opgezet, zodat er gelijktijdig gewerkt kan worden aan training, preventie en behandeling. Samen met de bevolking wordt onderzocht wat de beste preventie is in dit gebied. Hiervoor worden verschillende methodes uitgeprobeerd: bescherming tegen de muggen met klamboes, het afdichten van huizen – vaak niet meer dan een hutje vol gaten en kieren – en het identificeren en behandelen van de vele plasjes en poelen waar de muggen broeden. Takken: “Wij reiken de middelen aan, maar de mensen moeten zélf de beslissingen nemen.”

Daarnaast moet het project ervoor zorgen dat de inwoners ook in dit afgelegen gebied snel getest en behandeld kunnen worden. “Er is in Majete geen openbaar vervoer en je moet een ellendige weg van 35 km. te voet afleggen naar de dichtstbijzijnde kliniek. Als je dat met een kind met 41 graden koorts moet doen, overleeft het kind dat niet.” Dankzij substantiële donaties van Stichting Dioraphte en het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria is er 5 miljoen euro beschikbaar voor het project en kunnen alle inwoners van het gebied, zo’n 130.000 mensen, ook daadwerkelijk worden voorzien van klamboes, tests, medicijnen en getraind personeel.

Empowerment

De belangrijkste pijler van het project is de bevolking zelf, vinden de onderzoekers. Na afloop moeten ze het immers zelf gaan doen. De aanpak van The Hunger Project met lokale vrijwilligers (animators) is al eerder een succes gebleken en daarom ook een essentieel onderdeel van dit malariaproject. Vanuit het epicentrum in Majete worden lokale vrijwilligers opgeleid en ingezet om de bevolking in de epicentra te mobiliseren en enthousiasmeren.

Willem Takken: “Wat geweldig is aan dit project, is de aanwezigheid van The Hunger Project. Via de epicentra van The Hunger Project en de gezondheidsanimators zien wij de mogelijkheid om de bevolking erbij te betrekken.” Dat moet er uiteindelijk toe leiden dat de mensen zelf de kennis en middelen hebben om zich te beschermen tegen malaria. “Samen met The Hunger Project hebben we een unieke mogelijkheid om de handen ineen te slaan en te zorgen dat de bevolking weet wat malaria is. Als ze zien dat het werkt, hopen we dat ze het zelf voortzetten. En dat de coöperaties in de epicentra door microfinanciering geld genereren voor klamboes.”

“We hopen dat ze dan ook behandeling gaan eisen van hun eigen overheid. Ze hebben er recht op, net als in de stad. Dat ze gaan zeggen; we accepteren het niet meer dat er geen behandeling is.”

Michèle van Vugt gaat nog een stapje verder: “Dit project is zo leuk omdat het een samenwerkingsproject is en discipline-overstijgend: medisch, economisch, antropologisch. En omdat het gedragen moet worden door de community, dus bottom-up in plaats van top-down. Dat is een onwijze uitdaging. We hopen dat ze dan ook behandeling gaan eisen van hun eigen overheid. Ze hebben er recht op, net als in de stad. Dat ze gaan zeggen; we accepteren het niet meer dat er geen behandeling is.”

Voor The Hunger Project is dit project ook heel belangrijk. Jouwert van Geene, directeur programma’s: “In 2015 zijn we met het tweede en derde epicentrum rond Majete Wildlife Reserve gestart. Dit malariaproject zal de impact van ons werk vergroten, malaria is immers een enorm probleem in het gebied. We kunnen veel leren van de intensieve samenwerking met onderzoeksinstellingen en de overheid. En we hopen dat dit project wordt opgepikt door de nationale overheid voor het hele land. Onze aanpak van empowerment is dan een belangrijke schakel die bij deze opschaling niet mag ontbreken.”

Dit artikel is geschreven door Agnes de Jong van Fifty/Fifty Tekst

Foto’s: Johannes Odé