Vrouwencondoom wapen in strijd tegen aids

Tijdens een hiv/aids voorlichtingsworkshop in Malawi in 2004 steekt één van de aanwezige vrouwen haar hand op. Ze vraagt groepsleider Rowlands Kaotcha, directeur van The Hunger Project  Malawi, of hij niet aan de condoomfabrikant kan vragen om een condoom voor vrouwen te maken. Dan zouden zij en de andere vrouwen in haar dorp zelf een keuze hebben en niet meer afhankelijk zijn van hun mannen om zichzelf te beschermen tegen hiv en aan geboorteplanning te doen. Tot ieders verbazing antwoordt Kaotcha: “Er is al een vrouwencondoom”.

Niet alleen de vrouwen waren verbaasd dat zoiets al bestond. Ook voor Kaotcha was het verzoek een eye opener, want tot dan toe was het vrouwencondoom niet bepaald een succes. En die gedachte heerst nog steeds: “Helaas houden veel beleidsmakers nog steeds vast aan de hardnekkige mythe dat niemand het vrouwencondoom wil”. Maar Kaotcha zag de potentie en toont keer op keer aan dat de sleutel tot succes ligt in de wijze waarop een programma rondom het vrouwencondoom wordt uitgevoerd. The Hunger Project  Malawi verstrekt in de gezondheidsklinieken van de epicentra vrouwencondooms aan vrouwen én mannen. En ook op nationaal niveau werkt The Hunger Project aan de promotie van het vrouwencondoom.

Afrikaanse vrouw koploper

Het vrouwencondoom mag dan in het westen niet aanslaan, in Afrika is het wel een succes. “Er is aantoonbaar vraag naar het vrouwencondoom. De vraag overstijgt op dit moment zelfs de beschikbaarheid.” Verschillende Afrikaanse landen, waaronder Malawi, vieren op 16 september zelfs Wereld Vrouwencondoomdag. Dat juist vrouwen in deze landen er zelf om vragen, heeft alles te maken met hun ongelijke sociale positie en de impact van aids op het continent. Armoede en genderongelijkheid gelden als belangrijkste drivers achter de hiv-epidemie. Van de 39,9 miljoen mensen met hiv leeft 70% in landen onder de Sahara. Daarvan is het merendeel vrouw.

Elke minuut wordt wereldwijd een jonge vrouw met hiv geïnfecteerd. Zij lopen meer risico op besmetting en hebben niet altijd zeggenschap over hun seksleven. Bovendien zijn condooms en anticonceptiemiddelen vaak nog onbespreekbaar voor mannen. Aids vaagt hele generaties van de kaart en laat miljoenen wezen achter, vooral op het platteland waar de afstand tot medische hulp het grootst is.

Aids op retour

Gelukkig is er ook goed nieuws: aids is 100% te voorkomen. Het vrouwencondoom is een effectief middel gebleken, als enige bescherming tegen hiv/aids waar vrouwen zelf volledige controle over hebben. The Hunger Project Malawi zet het vrouwencondoom daarom actief in tegen aids. Flora Longwe, hiv/aids en gender officer, legt uit waarom: “Het hoofddoel van The Hunger Project is honger en armoede uitbannen, maar mensen kunnen niet werken als ze ziek zijn. Als we ze niet beschermen tegen deze pandemie, zijn al onze inspanningen om een einde aan honger te maken tevergeefs, want het raakt en infecteert zovelen. We kunnen niet wegrennen van hiv/aids als we voedselzekerheid willen bereiken.”

Meer dan preventie

The Hunger Project doet meer dan condooms uitdelen om het virus een halt toe te roepen. Sinds 2008 hebben bijna 800.000 mannen en vrouwen workshops gevolgd waarin zij bewust worden gemaakt van de relatie tussen hiv/aids en gendergelijkheid. Ook kunnen ze zich vrijwillig laten testen en behandelen. Agness Fanta uit Malawi was zwanger én hiv positief. Van hiv/aids ‘animators’ – lokale vrijwilligers die voorlichting en advies geven – en medisch personeel leerde ze hoe ze besmetting van haar kind kon voorkomen. Zelf kreeg ze aidsremmers. Haar dochter werd gezond geboren en zit inmiddels op de kleuterschool. Agness wordt nu opgeleid om zelf voorlichting te gaan geven: “Ik kijk ernaar uit om met mijn kennis en ervaringen andere vrouwen te tonen wat de mogelijkheden zijn voor een hiv positieve moeder met een hiv-vrij kind.” Mensen met hiv/aids kunnen bij The Hunger Project ook terecht voor microkrediet, zodat ze beter voor zichzelf en hun gezin kunnen zorgen; iets wat bij de meest instanties niet lukt juist omdat ze sero-positief zijn.

De integrale aanpak van The Hunger Project werkt. Door mannen en vrouwen er samen bij te betrekken, wordt  het traditionele denkpatroon doorbroken en komt een fundamentele verandering op gang. Agnes Akortsu uit Ghana: “De houding van mijn man begon te veranderen na onze deelname aan een bijeenkomst over gezinsplanning en huiselijk geweld. Vroeger dreigde mijn man met echtscheiding als ik suggereerde om naar de kliniek te gaan voor gezinsplanning. Maar laatst moedigde hij me aan om een spiraaltje te laten zetten. Hij gebruikt nu een condoom als we niet zeker zijn.”

Empowerment: baas in eigen buik

Het vrouwencondoom heeft ook een sterk emanciperend effect op vrouwen. Voor het eerst hebben vrouwen een middel om zelf het heft in handen te nemen. Niet alleen om zich te beschermen tegen aids, maar ook tegen ongewenste zwangerschappen. Net als westerse vrouwen in de jaren 60 eisen ze meer en meer hun recht op om zelf te beslissen over hun leven. Edinah Masiyiwa, directeur Zimbabwe Women’s Action Group: “Wij vrouwen zouden nooit toestemming moeten hoeven vragen aan onze echtgenoten om ons eigen leven te redden”. Dat lijkt ook niet meer nodig, want een steeds groter deel van de afnemers van het vrouwencondoom zijn mannen! Reden voor The Hunger Project Malawi om ook mannelijke animators in te zetten.

Dit artikel is geschreven door Agnes de Jong van Fifty/Fifty Tekst

Het vrouwencondoom is een effectieve bescherming tegen hiv/aids waar vrouwen zelf volledige controle over hebben. En al wil het vrouwencondoom in het westen niet aanslaan, in Afrika is het wel een succes. De vraag overstijgt op dit moment zelfs de beschikbaarheid. The Hunger Project zet het vrouwencondoom actief in, vooral in Malawi.

Malawi - vrouwencondoomtraining 300 x 300 (1 van 1)

Koning van het vrouwencondoom
Rowlands Kaotcha, directeur The Hunger Project Malawi, wordt ook wel de koning van het vrouwencondoom genoemd. Omdat hij het belangrijk vindt dat vrouwen ook zeggenschap hebben op gebied van seksualiteit. Terwijl veel beleidsmakers denken dat niemand het vrouwencondoom wil. Kaotcha ziet dat anders, en bewijst keer op keer dat de sleutel tot succes ligt in de manier waarop een programma wordt uitgevoerd: “door de mensen zélf.”

In de praktijk
“In de gezondheidsbijeenkomsten praten vrijwilligers over het voorkomen van hiv/aids door (vrouwen-) condooms. De vrijwilligers hebben altijd voorbeeld vrouwencondooms bij zich, maar het is geen gemakkelijk gespreksonderwerp. De vrijwilligers krijgen les in het ter sprake brengen van dit soort gevoelige onderwerpen.” – Lees meer Marie Cecile Diam - Senegal - Johannes Odé - 300x300