Ondervoeding bij kinderen en de eerste 1000 dagen.

Ondervoeding bij kinderen begint vaak al tijdens de zwangerschap. Want vooral tijdens de eerste 1000 dagen van een mensenleven is goede voeding cruciaal. Het is de basis voor een gezonde groei en ontwikkeling, of juist van een achterstand die later vaak niet meer in te halen is.

Daarom maakt The Hunger Project zich sterk voor gezonde voeding voor zwangere en borstvoedende vrouwen en jonge kinderen. Samen met ouders, lokale vrijwilligers en gezondheidswerkers, die elke dag laten zien dat het kan, ook met beperkte middelen.

Tijdens de eerste 1000 dagen van ons leven, geteld vanaf de eerste dag van de zwangerschap tot de 2e verjaardag, maken we duizelingwekkende ontwikkelingen door. En die zijn bepalend voor de rest van ons leven. Je kunt de 1000 dagen grofweg in drie fases verdelen:

1. De zwangerschap (ongeveer 270 dagen). Wat de moeder eet, komt ook bij haar kindje terecht. Een tekort aan bijvoorbeeld ijzer of foliumzuur kan de groei in de buik afremmen.
2. De eerste zes maanden. Borstvoeding geeft een baby alles wat hij of zij nodig heeft, en beschermt tegen infecties.
3. Van zes maanden tot twee jaar. Naast borstvoeding heeft een kind nu gevarieerd bijvoedsel nodig. Juist in deze fase ontstaan veel tekorten, omdat het kind snel groeit en het eten vaak eenzijdig is.

Wanneer een kind tijdens deze kritieke 1000 dagen voldoende vitaminen en mineralen krijgt, plukt het daar een leven lang de vruchten van. Maar krijgt een kind in deze periode onvoldoende voedingsstoffen binnen, dan kan dat leiden tot een fysieke en mentale achterstand die vaak niet meer ingehaald kan worden.

Ondervoede kinderen hebben een lagere weerstand en worden sneller ziek. Ook hebben ze een grotere kans op groeistoornissen en een achterstand in hun ontwikkeling, met gevolgen voor hun leervermogen, schoolprestaties en kansen op een betere toekomst als volwassene.

Honger en ondervoeding zijn niet alleen kwesties van weinig eten, maar meestal van slecht of eenzijdig eten. Zelfs wanneer mensen voldoende calorieën binnenkrijgen om hun gevoel van honger te stillen, kunnen ze door slecht of eenzijdig eten een tekort hebben aan voedingsstoffen. En zo raken ze ondervoed. Ondervoeding kent verschillende vormen:

— Groeiachterstand (stunting). Het kind is te klein voor zijn of haar leeftijd. Dit ontstaat door langdurig tekort aan goede voeding, vaak al tijdens de zwangerschap. Een groeiachterstand kan ook de ontwikkeling van de hersenen beïnvloeden.
— Acute ondervoeding (wasting). Het kind is te dun voor zijn of haar lengte. Dit kan snel ontstaan, bijvoorbeeld na een ziekte of een periode met weinig eten, en is levensbedreigend als het ernstig wordt.
— Tekort aan vitaminen en mineralen. Denk aan een tekort aan ijzer, vitamine A of jodium. Dit wordt ook wel verborgen honger genoemd, omdat je het vaak niet direct ziet.
— Overgewicht. Ook dat is een vorm van slechte voeding. Goedkoop, bewerkt voedsel bevat vaak veel calorieën maar weinig voedingsstoffen.

Vaak gaan deze vormen samen. Een kind kan bijvoorbeeld een groeiachterstand hebben én een tekort aan ijzer.

Wereldwijd hebben ruim 150 miljoen kinderen onder de vijf jaar een groeiachterstand. Dat is bijna een op de vier jonge kinderen. Daarnaast zijn zo’n 43 miljoen kinderen te dun voor hun lengte. Vaak begint het al bij de moeder: ruim een derde van de zwangere vrouwen heeft bloedarmoede, en een op de zeven baby’s komt met een te laag geboortegewicht ter wereld.

Toch gaat het de goede kant op. Het aandeel kinderen met een groeiachterstand daalt langzaam. En steeds meer baby’s krijgen in hun eerste zes maanden alleen borstvoeding: inmiddels bijna de helft, tegen ruim een derde in 2012. Dat laat zien dat het kan. Alleen gaat het nog niet snel genoeg, en in delen van Afrika groeit het aantal kinderen met een groeiachterstand juist.

Bron: UNICEF, WHO en Wereldbank

Meer voedsel produceren maakt niet automatisch een einde aan ondervoeding. Er is genoeg voedsel op de wereld, maar niet iedereen heeft er toegang toe. De oorzaken liggen vaak dieper:

— Armoede. Gevarieerd eten, zoals groente, eieren of bonen, is voor veel gezinnen te duur of niet beschikbaar.
— Genderongelijkheid. Vrouwen spelen een cruciale rol in het voeden van hun gezin, maar hebben minder toegang tot onderwijs, land, geld en zeggenschap. Dat raakt ook hun eigen gezondheid tijdens de zwangerschap.
— Gebrek aan kennis en informatie. Zo is borstvoeding in veel landen niet altijd vanzelfsprekend, door vooroordelen, traditionele gebruiken of gebrek aan informatie.
— Vervuild drinkwater en slechte hygiëne. Een kind dat vaak diarree heeft, neemt minder voedingsstoffen op, ook als het genoeg eet.
— Gebrekkige gezondheidszorg. Zonder controles tijdens de zwangerschap of het wegen van jonge kinderen blijft ondervoeding vaak lang onopgemerkt.
–Klimaatverandering en conflict. Mislukte oogsten en onrust maken voedsel duurder en onzekerder.

Deze oorzaken versterken elkaar. Daarom werkt een losse oplossing zelden: een geïntegreerde aanpak kan wel het verschil maken.