Een einde maken aan kindhuwelijken in Ethiopië

Op het terrein van de middelbare school van Kobeb Mesk valt al snel het kleurrijke gebouwtje van de rustruimte op. Deze rustruimte is speciaal bedoeld voor menstruerende meisjes, en is een initiatief van de Girls Club. Voor de meisjes is het een enorme verbetering: als zij ongesteld zijn kunnen ze zich daar verschonen, even rusten en zich wassen. 

Bereket Getnet: “Ik moet best een eind lopen van huis naar school, dus ik kan niet naar huis om me daar te verschonen. En ik heb geen geld voor maandverband. Voorheen bleef ik daarom thuis als ik ongesteld was. Dan mistte ik altijd mijn lessen en liep ik achter met de lesstof. Nu kan ik me verschonen op school, met wasbaar maandverband dat we zelf maken met de Girls Club. Dat is een hele verbetering!”

In de Ethiopische regio North Shoha, ten oosten van de hoofdstad Addis Ababa, werkt The Hunger Project met de Her Choice-alliantie actief aan het einde van kindhuwelijken. Bijvoorbeeld door het opzetten van Girls Clubs, door lessen over seksuele rechten, door het vergroten van economische zekerheid voor meisjes en hun families, en door dorpsdiscussies. Het hele dorp wordt erbij betrokken: de middelbare scholen, geestelijk leiders, politieagenten, medewerkers van ziekenhuizen en dorpsvrijwilligers – iedereen doet mee.  

De Girls Club maakt maandverband
Poster in de ruimte van de Girls Club
Alemtsehaye, Bizuhaye en Berekt tonen het resultaat

“We gaan met de meisjes uit de Girls Club op bezoek bij families die een kindhuwelijk plannen.”

Girls Clubs: samen sterk

Op deze middelbare school – en twee andere scholen in de regio – is The Hunger Project actief met het Her Choice programma. Op initiatief van Her Choice werden op de scholen Girls Clubs opgericht. Daar kunnen meisjes van school terecht op wekelijkse bijeenkomsten. Onder begeleiding van een lerares bespreken zij problemen en geven ze elkaar advies.

Lerares Alemeshet Abeka begeleidt de Girls Club op de school in Kobeb Mesk: ”De meisjes kunnen bij mij en de leden van de Girls Club aankloppen als dat nodig is. Bijvoorbeeld als hun ouders hen willen uithuwelijken. We geven deze meisjes dan advies over wat ze met hun ouders moeten bespreken, en wat ze moeten weten. Zoals het feit dat het bij wet verboden om te trouwen onder de 18 jaar. Als een meisje er niet uit komt met haar ouders, spring ik bij, soms samen met de schooldirecteur. Zo hebben we vorig jaar weten te voorkomen dat Alemtsehaye werd uitgehuwelijkt.

“Ook gaan we met meisjes uit de Girls Club op bezoek bij families in de buurt, als we horen dat ze een kindhuwelijk plannen. Wij proberen de ouders dan te overtuigen van de schadelijke gevolgen van zo’n vroeg huwelijk. We hebben op deze manier al tien families uit ons dorp kunnen overtuigen en zo kindhuwelijken voorkomen. In de Girls Club bespreken we gelukkig niet alleen problemen, maar delen ook leuk nieuws met elkaar. En we maken samen toekomstplannen. Zo wil Alemtsehaye later een baan vinden waarmee zij aan een betere positie voor vrouwen en meisjes kan werken! “

Alemeshet Abeka, begeleider van de Girls Club

Menstruatie en kindhuwelijken

Op veel scholen hebben ongestelde meisjes geen schone plek waar zij zich kunnen verschonen: er zijn geen goede toiletten of wasbakken. En ze hebben geen maandverband, omdat het te duur is. Ongesteld zijn is daardoor rommelig, vervelend en gênant. Soms lopen meisjes tussen de lessen door naar huis, om zich daar te verschonen. Maar veel meisjes wonen te ver van school om dat te kunnen doen. Het gevolg: ongestelde meisjes blijven liever thuis, en missen zo elke maand een week school. De kans is dan groter dat ze uiteindelijk helemaal stoppen met school. En dat terwijl onderwijs een van de beste manieren is om kindhuwelijken tegen te gaan: hoe langer een meisje op school zit, hoe later ze trouwt.


Maandverband maken

Omdat maandverband vaak te duur is voor de meisjes en zij daardoor noodgedwongen thuis blijven tijdens hun menstruatie, zijn de Girls Clubs begonnen met het maken van maandverband. Alemeshet: ”Ik heb de meisjes geleerd hoe ze van restjes stof maandverband kunnen maken. Daarmee kunnen ze toch naar school komen als ze ongesteld zijn. Er zijn 80 meisjes lid van de Girls Clubs, en zij maken nu allemaal zelf hun maandverband. We zijn ook van plan om maandverband te verkopen. Er zitten zeker 500 meisjes op deze school, dus er zijn genoeg klanten te vinden. Het is meteen een goede manier om inkomsten te verdienen. Zodat we ook door kunnen gaan met de Girls Club zonder financiering van The Hunger Project.”

“We moesten nog wel de ouders overtuigen. Omdat de lessen na schooltijd worden gegeven, waren niet alle ouders enthousiast. Ook het onderwerp van de lessen beviel niet alle ouders.”

Buitenschoolse lessen over seks en relaties

Sinds Her Choice actief is op de drie scholen, worden er lessen over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten gegeven. Op elke school volgden vier leraren en de schooldirecteur daarvoor eerst training. Zo volgde Alemeshet de vijfdaagse training samen met directeur Eshete Gmechu: “Ik heb besloten dat onze school mee moest doen aan het programma omdat ik het aantal meisjes dat school vroegtijdig verlaat omlaag wil brengen. Een onderdeel daarvan is de Girls Club, maar ook seksuele educatie is een belangrijk onderdeel. De lessen zijn zeer nuttig voor zowel meisjes als jongens. We behandelen onderwerpen als gelijke rechten voor mannen en vrouwen en het belang van het voorkomen van kindhuwelijken en meisjesbesnijdenis.”

“We moesten de ouders nog wel overtuigen. Zeker omdat de lessen na schooltijd worden gegeven waren niet alle ouders even enthousiast. Veel ouders willen dat hun kind na school thuiskomt om mee te helpen. Ook het onderwerp van de lessen beviel niet alle ouders. Maar de meesten hebben we kunnen overtuigen van het nut van deze lessen. Gelukkig maar, want we zien dat de jongens door de lessen een andere houding innemen ten opzichte van meisjes en vrouwen. Het is voor hen nu vanzelfsprekender om later in hun huwelijk de taken eerlijk te verdelen. En zij zeggen later geen jong meisje te trouwen. Dat is winst!”

“Het kan voor arme families een bron van inkomsten zijn om een dochter uit te huwelijken.”

Armoede als reden voor een kindhuwelijk

Een ander belangrijk onderdeel van de aanpak om kindhuwelijken te voorkomen is het verbeteren van de inkomsten van gezinnen. Makdas Ashanafi werkt in North Shoha voor The Hunger Project en legt uit: ”Het kan voor arme families een bron van inkomsten zijn om een dochter uit te huwelijken. Want de schoonfamilie betaalt de ouders van de bruid een bruidsschat. Wanneer een familie geld nodig heeft, kan het erg verleidelijk zijn om een dochter uit te huwelijken. Bovendien is het ook weer een mond minder om te voeden.”

“Toen zich een goede kandidaat meldde voor Alemtsehaye, twijfelde ik niet. Hij had een goede baan en ik wil gewoon het beste voor mijn kinderen. Een rijke man kan haar meer geven dan ik.”

Makdas Ashanafi van The Hunger Project Ethiopië

“Met onze inkomsten genererende activiteiten kunnen families hun inkomsten vergroten. We hebben animators getraind, die op hun beurs in de dorpen microkrediet comités oprichten. De animators verstrekken niet alleen microkredieten, ze geven ook ondernemersadvies over de meest kansrijke activiteiten.”

Dorpsdiscussies

Ook brengen de animators in hun dorpen discussies op gang over kindhuwelijken. Daarvoor zijn ze eerst uitgebreid getraind. Makdas: “De animators hebben dit jaar acht trainingen gevolgd, over verschillende onderwerpen. Komend jaar starten we de trainingen weer met een nieuwe groep animators. In de dorpen brengen we alle belangrijke partijen bij elkaar: religieuze leiders, politieagenten, leraren, verpleegkundigen, medewerkers van de lokale overheid en de animators. Zij komen eens per maand samen om onderwerpen als kindhuwelijken, meisjesbesnijdenis en kinderarbeid te bespreken en te voorkomen.”

De animators van Kobeb Mesk

“Om met ons dorp en zelfs met ons land verder te komen, moeten meisjes hun school kunnen afmaken. Dat is mijn doel voor mijn dorp.”

Animator Birtuka Sifeta

Het hele dorp doet mee

Birtuka Sifeta is een van de animators. Ze is sinds één jaar actief in haar dorp, is lid van het microkredietcomité en organiseert dorpsdiscussies. “Ik ben animator geworden omdat ik een eind wil maken aan kindhuwelijken. Want door te vroeg te trouwen stoppen meisjes met school en door vroege zwangerschappen kunnen ze gezondheidsproblemen krijgen. Om met ons dorp en zelfs met ons land verder te komen, moeten meisjes hun school kunnen afmaken. Dat is mijn doel voor mijn dorp. Ik heb het afgelopen jaar veel geleerd in de trainingen, bijvoorbeeld over het opzetten van een microkredietprogramma. In mijn dorp gebruiken mensen een microkrediet bijvoorbeeld om kippen of koeien te fokken, of om te investeren in de teelt van groenten. Het verbetert de inkomenssituatie van veel gezinnen, waardoor ze hopelijk minder snel voor een kindhuwelijk kiezen.”

“Wat ik ook heb geleerd in de trainingen is om lastige onderwerpen bespreekbaar te maken. Ik doe mee aan de maandelijkse bijeenkomsten met onder andere religieuze leiders, politieagenten en leraren. Daar bespreken we deze onderwerpen. Zoals dat geboorteregistratie beter moet worden uitgevoerd. Want vaak weten we niet hoe oud een meisje precies is, waardoor ze onterecht voor een volwassene kan doorgaan. We hebben afgesproken dat bij een huwelijk de echte leeftijd van een meisje moet worden gecheckt in het ziekenhuis. Natuurlijk, het is bij wet verboden om minderjarigen uit te huwelijken. Maar dat betekent niet dat het niet gebeurt.”

“In deze regio luisteren mensen beter naar de religieuze leiders dan naar de politie. Daarom is het ook zo belangrijk om religieuze leiders te betrekken. Als zij ook zeggen dat een kind niet uitgehuwelijkt mag worden, heeft dat veel meer impact dan wanneer het verboden is door de wet. Net als dat het groot effect heeft wanneer priesters weigeren om een kindhuwelijk te zegenen. Dat gebeurt gelukkig steeds vaker in ons dorp. Zelf ben ik op mijn 17e getrouwd, maar mijn dochters heb ik niet als kind uitgehuwelijkt. Zij mochten hun school wel afmaken. “


Overheid werkt ook mee

Volgens cijfers van UNICEF staat Ethiopië wereldwijd op de 15e plaats als het gaat om het aantal kindhuwelijken. Veertig procent van de meisjes trouwt voor haar 18e jaar en 14 procent trouwt zelfs voor haar 15e jaar. In de regio’s Afar en Amhara zijn de kindbruiden het jongst. Goede reden voor The Hunger Project om in de regio Amhara actief te zijn met Her Choice. De Ethiopische overheid heeft volgens velen lang te weinig gedaan om dit probleem aan te pakken. Maar in augustus 2019 lanceerde de overheid een ambitieus plan om kindhuwelijken en meisjesbesnijdenis uit te bannen. In de komende vijf jaar stelt de overheid 93 miljoen dollar beschikbaar voor onder andere voorlichtingscampagnes en dataverzameling. Maknas van The Hunger Project Ethiopië is blij met deze steun van de overheid. “Samen moeten we een eind aan kindhuwelijken en meisjesbesnijdenis maken. Hoe eerder, hoe beter!”


Via het “Her Choice”-programma werken we vijf jaar samen met Stichting Kinderpostzegels, ICDI, de AISSR/UvA en met steun van de Nederlandse overheid aan het tegengaan van kindhuwelijken. Dat doen we in 10 landen, waarvan 6 landen waar The Hunger Project werkt: Bangladesh, Benin, Burkina Faso, Ethiopië, Ghana en Oeganda.

In 2018 voerde AISSR/UvA in samenwerking met onafhankelijke lokale onderzoekers een midline evaluatie uit. Er werden data verzameld in 10 landen van 5.204 meisjes, 3.261 huishoudens, 68 gezondheidscentra en 145 leraren. 

Fotocredits: Johannes Odé
Tekst: Mariken Stolk