Zelfredzaamheid

The Hunger Project werkt in 87 gebieden (“epicentra”) op het platteland van negen Afrikaanse landen. Met een groot aantal getrainde en actieve vrijwilligers, en met slimme partnerschappen met bijvoorbeeld de lokale overheid en andere organisaties, werken zij aan hun ultieme doel: zelfredzaamheid.

Het ultieme doel van The Hunger Project is zelfredzaamheid: goed samenwerkende dorpsgemeenschappen die zelf verder gaan op weg naar het einde van honger en armoede. En die in staat zijn om nieuwe uitdagingen effectief samen aan te pakken. Zonder verdere steun van The Hunger Project. In onze programmalanden in Afrika werkten we ook in 2019 naar zelfredzaamheid van onze epicentra toe. En met succes. In 2019 werden acht nieuwe epicentra zelfredzaam, waarmee het totaal staat op maar liefst 734.812 zelfredzame mensen in 47 epicentra.

Epicentra tot nu toe

In Afrika heeft The Hunger Project 131 epicentra opgezet: 47 daarvan zijn inmiddels zelfredzaam; in 12 epicentra hebben we ons werk voortijdig afgebroken. In 2019 waren we nog actief in 87 epicentra in negen programmalanden: Benin, Burkina Faso, Ethiopië, Ghana, Malawi, Mozambique, Oeganda, Senegal en Zambia. Acht van deze epicentra zijn zelfredzaam geworden. In drie landen startten bovendien drie nieuwe epicentra: Vubwi in Zambia, Majete 6 in Malawi en Oruka in Oeganda. Al deze 87 projectgebieden omvatten samen 1.388 dorpen, waar ruim 1,2 miljoen mensen wonen.

  • Totaal gestarte epicentra t/m 2019: 131
  • Zelfredzame epicentra t/m 2019: 47
  • Epicentra voortijdig stopgezet: 12
  • Waarvan zelfredzaam geworden in 2019: 8
  • Totaal bereikte mensen in 131 epicentra: 1.895.062.
  • Waarvan inmiddels zelfredzaam: 734.812

Wat is zelfredzaamheid?

Al 47 epicentra in Afrika staan op eigen benen. En dat is goed nieuws. Ons ultieme doel is dat de boerengemeenschappen na een aantal jaar training en begeleiding door The Hunger Project zo goed met elkaar en met hun lokale overheid samenwerken, dat ze voortaan zelf verder kunnen. Zonder honger en zonder armoede, maar vooral in staat om nieuwe uitdagingen effectief samen aan te pakken: zelfredzaam.

De gemeenschap beheert het dienstencentrum met al haar functies zelfstandig. Het epicentrum betaalt zijn eigen onkosten en gaat verder zonder ondersteunend personeel van The Hunger Project. De gezondheids-, onderwijs- en voorlichtingsprogramma’s gaan op eigen kracht verder, gedreven door vrijwilligers. The Hunger Project vertrekt en investeert niet langer in het gebied. Zonder externe steun blijven zij hun rol als motor van lokale ontwikkeling spelen.

Zelfredzaamheid is niet hetzelfde als zelfvoorzienend. In een zelfredzaam epicentrum is niet per se elke bestaande behoefte of vraag beantwoord, maar het gaat duidelijk beter met honger en armoede. Van armoedebestrijding tot empowerment van vrouwen en verbeterde voedselzekerheid: er is duidelijke vooruitgang. Maar het belangrijkste is dat de gemeenschap zelf, op basis van eigen capaciteit, het dorp leidt. En dat ze met elkaar nieuwe uitdagingen kunnen oppakken, ook bij woeste tegenwind – op weg naar het einde van honger en armoede voor iedereen.

“Niemand is te arm om vooruit te komen. Mensen hebben alleen aanmoediging, een kans en partnerschap nodig. Ik kon meedoen aan allerlei activiteiten via het women empowerment programma. Het belangrijkste: het gaf me zelfvertrouwen. Ik ben zo trots dat mijn kinderen nu naar school kunnen. Zij krijgen kansen die ik vroeger nooit heb gehad.”

Victoria Agyemang, epicentrum Atuobikrom (Ghana)

Zelfredzaamheid meten

Een zelfredzame gemeenschap beheert het gebouwde epicentrumgebouw met al haar functies zelfstandig. Landrechten voor het gebouw zijn essentieel voor zelfredzaamheid, net als officiële erkenning van het epicentrum door de lokale overheid. Een epicentrum moet daarnaast voldoende scoren op de nieuwe drempeltoets van 17 indicatoren voor zelfredzaamheid, verdeeld over acht doelen – van verbeterde zeggenschap en leiderschap voor en door vrouwen, en van het mobiliseren van gemeenschappen tot vermindering van ernstige en milde honger in de gemeenschap.

  1. De gemobiliseerde gemeenschap stelt zichzelf doelen en werkt actief aan het behalen van die doelen om verder te ontwikkelen
  2. Vrouwen en meisjes zijn in hun kracht gezet
  3. Verbeterde toegang tot veilige drink- en sanitaire voorzieningen
  4. Verbeterde alfabetisering en educatie
  5. Minder honger en ondervoeding, vooral bij vrouwen en kinderen
  6. Verbeterde toegang tot- en gebruik van gezondheidsvoorzieningen
  7. Minder huishoudens leven in armoede
  8. Boeren produceren meer en zijn weerbaarder voor klimaatverandering

De dorpen hebben zelf vastgesteld welke indicatoren voor hen essentieel zijn, en daarmee hun eigen drempeltoets voor zelfredzaamheid vorm gegeven. En juist omdat de dorpen daarmee zelf hun eigen doelen kunnen stellen, en hun eigen vooruitgang kunnen meten, en die weer kunnen vergelijken met die van anderen in hun land, werkt dat prima. Deze meting van ontwikkeling op specifieke punten maakt het mogelijk heel gericht aandacht te besteden aan bepaalde nog zwakkere aspecten. En we kunnen samen met de gemeenschappen vaststellen of de programma’s effect hebben gehad, en of de gemeenschap in staat is om de activiteiten zelfstandig voort te zetten.

Kachindamoto, Malawi - op weg naar zelfredzaamheid

Op de planning

De komende jaren zullen nog meer epicentra de fase van zelfredzaamheid behalen. Zo hebben een aantal epicentra al een voldoende gescoord op de checklist van 17 indicatoren, maar werkt nog aan de landrechten of de officiële erkenning. We verwachten dat in 2020 nog eens zeven epicentra in Benin, Ghana, Malawi, Mozambique en Oeganda zelfredzaam kunnen worden.

In Benin, Malawi en Oeganda merken we dat het verkrijgen van formele landrechten vaak moeilijker blijkt dan verwacht. Dat vertraagt de weg naar zelfredzaamheid. De oorzaken zijn verschillend: ontbreken van een kadaster met landregistratie, ingewikkelde wetgeving en procedures en soms domweg onwelwillende ambtenaren.

Zelfredzaam – en wat nu?

We zijn natuurlijk erg trots op de epicentra die in de afgelopen jaren zelfredzaam zijn geworden. Maar we laten elkaar nog niet helemaal los. Allereerst omdat we willen volgen hoe de gemeenschap zich blijft ontwikkelen, en om te zien of het epicentrumleiderschap in staat is alles zelfstandig te organiseren en coördineren. We blijven dus wel in contact met de epicentra, omdat ze blijven behoren tot de ‘familie’ van The Hunger Project. Zij zijn bovendien degenen die ons laten zien waar we ons in ons werk in andere gebieden op moeten richten.

Blijven leren.

In 2019 hebben we een eerste ex-post evaluatie laten uitvoeren: een onafhankelijk onderzoek naar de impact van ons werk twee jaar na het uitroepen van de zelfredzaamheid. De huidige epicentrumbudgetten zijn bovendien zo opgesteld dat we de epicentra ook na zelfredzaamheid nog wel kunnen volgen en monitoren. Zo ontstaat er een netwerk van zelfredzame epicentra die ervaringen kunnen blijven uitwisselen, en die de basis vormen van de opschaling en verspreiding van onze aanpak. Want dat is ons ultieme doel: het concept van bestrijding van honger en armoede ‘van onderop’ verspreiden. Daarvoor is het bewijs, de inspiratie en het voorbeeld van zelfredzame epicentra cruciaal.

“Wij, de leiders van het epicentrum, zijn zeker dat we de programma’s kunnen voortzetten nu The Hunger Project weggaat. We doen het werk zelf al, dus dat blijven we ook doen. We hadden alleen een zetje nodig om te geloven dat we het zelf konden en dat we samen veel konden bereiken. Ik ben zelf ook veranderd. Ik heb het vertrouwen en geloof dat ik mijn dromen kan najagen.”

Dennis Denga - voorzitter van het epicentrum comité van Champiti, MalawiLees meer

Leerpunten

De weg naar zelfredzaamheid gaat over heuvels en dalen. Het is daarom belangrijk stil te staan bij de succesfactoren en uitdagingen in het proces, zodat we die kunnen meenemen in de planning en uitvoering van programma’s. Uit casestudies van zelfredzame epicentra in Malawi en Oeganda haalden we de volgende leerpunten:

Succesfactoren

  • Cruciaal is dat vanaf dag één in ieder dorp animators zijn, en dat de nadruk ligt op hun rol als vrijwilliger. Doordat mensen uit zichzelf gemotiveerd zijn, is hun bijdrage duurzaam. Voorzieningen en campagnes van de overheid (zoals vaccinaties) kunnen op deze animators bouwen.
  • Sterke, diverse inkomstenbronnen voor het epicentrum, met een eigen ondernemend management. De epicentra uit de casestudies hadden onder meer: een groentekas, kwekerij voor koffieplanten, varkensfokkerij, graanmolen, restaurant en hostel.
  • Epicentrum leiderschap dat goed wordt ingewerkt in zelfstandig plannen en budgetteren van projecten. En sterke partnerschappen met de lokale overheid en andere organisaties.

Uitdagingen

  • Klimaatverandering zorgt voor onzekerheid in veel gebieden. Hoewel The Hunger Project klimaatbestendige gewassen en technieken introduceert, blijven sommige boeren kwetsbaar.
  • Duurzame inkomstenbronnen: hoewel alle epicentra diverse inkomstenbronnen hebben, is hun ervaring hiermee vaak nog beperkt. Inkomstenbronnen werden vaak pas tegen het eind van het proces geïntroduceerd.
  • In sommige epicentra kostte het verkrijgen van eigendomsrechten van de grond enorm veel tijd. En in sommige gevallen is het nog steeds niet geregeld. Dit staat de zelfredzaamheid in de weg, omdat The Hunger Project het epicentrum dan nog niet los kan laten. Zonder eigendomsrechten en toezicht bestaat immers het risico dat derden met het epicentrum aan de.haal.gaan.

Onze leerpunten voor andere epicentra

  • We sluiten al vroeg in het proces overeenkomsten met de lokale overheid over voorzieningen. Gezamenlijke planning en monitoring van sociale voorzieningen versterkt het partnerschap met de lokale overheid en maakt het duurzaam.
  • We werken al vroeg in het proces aan juridische zelfstandigheid van het epicentrum en de landrechten van de grond van het epicentrum.
  • We voeren ten minste drie jaar voor de geplande datum van zelfredzaamheid een tussenevaluatie uit. Zo zien we waar de gemeenschap staat, zodat zij op tijd einddoelen kan vaststellen en daaraan gericht kan werken.

Lees meer over de epicentrumstrategie

Ghanese community viert feest in een epicentrum

Lees meer over drie zelfredzame epicentra in Ghana

Lees meer over de weg naar zelfredzaamheid van epicentrum Ndereppe in Senegal

Benin - mannen Dasso 300x300

Lees meer over zelfredzaamheid in Benin